Τι έτρωγαν οι Βυζαντινοί

Τα βυζαντινά χρόνια η διατροφή αποτελούνταν κυρίως από ψωμί, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά. Συνήθως τα μαγείρευαν βραστά. Υπήρχε και μια παροιμία που έλεγε: ¨ο τεμπέλης μάγειρας όλα τα μαγειρεύει βραστά¨.

Εκτός από τα παραπάνω έτρωγαν ακόμη κρεατικά, ψάρια και θαλασσινά. Κρεατικά προτιμούσαν τα πουλερικά, το κυνήγι, τους χοίρους, τα αρνιά και σπάνια τα βοοειδή. Το κρέας ή το έβραζαν (εφτά/εκζεστά φαγητά), το έψηναν (εψητά/οφτά φαγητά) ή το έτρωγαν παστό (ταρίχη). Αγαπημένο τους κρέας ήταν το χοιρινό που το πάστωναν ή το έβραζαν με λαχανικά. Ψάρια έτρωγαν τόσο φρέσκα όσο και παστά. Οι Βυζαντινοί συνόδευαν τα γεύματά τους με μελωμένα και σιροπιαστά γλυκά.

Το αν τα γεύματα ήταν φτωχά ή πλούσια εξαρτιόταν από τα χρήματα της κάθε οικογένειας. Το τραπέζι των φτωχών περιελάμβανε μαύρο ψωμί, τυρί, ελιές, λάχανα, βολβούς, όσπρια και αυγά. 

Οι βυζαντινοί δεν έτρωγαν πρωινό. Το πιο πλούσιο γεύμα τους ήταν το δείπνο, που το ονόμαζαν και τράπεζα. Το έτρωγαν πριν βασιλέψει ο ήλιος, ενώ πιο σπάνια το έτρωγαν αργά το βράδυ. 

Ιδιαίτερη αδυναμία είχαν οι Βυζαντινοί στα αβγά (κότας, πέρδικας, χήνας, φασιανού). Τα τηγάνιζαν ή τα έβραζαν ή τα έτρωγαν και ωμά. 

Τα μήλα ήταν ένα είδος πολυτελείας. Φρούτα των φτωχών ήταν τα σταφύλια και οι σταφίδες. Τα πιο φτηνά φρούτα ήταν τα πεπόνια. Ακόμη έτρωγαν αμύγδαλα, κάστανα, φιστίκια, σύκα, αχλάδια κ.ά.

Λεξικό:

Αγιοζούμι: σούπα με κομμάτια ψωμιού ή παστού.

Αιματίας: φτιάχνονταν από το παχύ έντερο και την καρδιά.
Απότυρο: ανθότυρο

Αριστόδειπνος: ονομαζόταν το δείπνο που έτρωγαν το απόγευμα.

Άριστον: το πρώτο φαΐ της ημέρας που το έτρωγαν το μεσημέρι.

Αρτύσματα ή ηδύσματα: οτιδήποτε έβαζαν στα φαγητά για να πάρουν άρωμα και γεύση, π.χ. σέλινο, δυόσμος, πιπέρι, ρίγανη κ.ά.
Αρωματικόν κάρυον: μοσχοκάρυδο
Ασφάραγγα: κολοκύθια, αγκινάρες, βλίτα, σπαράγγια
Γαλαθηνοί ή δέλφακες: μικρά γουρουνόπουλα στη σούβλα.

Γάρος: σάλτσα από μικρά ψάρια, εντόσθια, βράγχια, αίμα ψαριών, αλάτι, πιπέρι, παλιό κρασί. Σερβίρονταν με λάδι, νερό, κρασί ή ξίδι. 

Γρούτη/γρούτα/γρουτίτσα: φαγητό που έφτιαχναν από αλεύρι (απλό ή καβουρντισμένο) και ζεστό νερό ή γλύκισμα φτιαγμένο από αλεύρι, μέλι και σταφίδες.
Δαυκοψήστες: πωλητές ψημένων καρότων.
Εφτά ή εκζεστά φαγητά: βρασμένα φαγητά
Εψητά/οφτά φαγητά: ψητά φαγητά
Θρίδακες: μαρούλια
Ιντίβι: αντίδια
Κάρανο: είδος κύμινου 
Καρυδάτο: γλύκισμα από καρύδια και μέλη.
Καρυόφυλλο: γαρίφαλο
Μαζιτζάνα: μελιτζάνα
Μελιτηρά ή μελιτώματα ή μελίπηκτα: τα γλυκίσματα
Ξυλοκράμβη: κουνουπίδια

Οπτορροφητά: τα αβγά που έτρωγαν ωμά.
Οφτοί ή τηγάνου ιχθύες: τηγανητά ψάρια
Οψάρια: ψάρια
Πέμματα: γλυκιές πίτες.

Περιχύματα (σαβούραι): σάλτσες που τις έφτιαχναν από λαχανικά και ψάρια.
Πρισκοκοίλης: φασόλια
Πυρασμός: ψημένο ή βρασμένο σιτάρι με μέλι
Σευκλόγουλα: παντζάρια
Σησαμίδες: γλυκό από σουσάμι και μέλι.
Ταρίχη: παστά
Τράπεζα: το δείπνο
Τριψίδι: κανέλα 

Χορδές: πλεγμένα έντερα προβάτου που τα έψηναν.

Κωνσταντίνος Κ. (Ε1΄)

Το παιχνίδι στο Βυζάντιο

Πληροφορίες για το παιχνίδι στο Βυζάντιο έχουμε μετά τον 9ο αιώνα. Οι χώροι που έπαιζαν τα παιδιά, συνήθως τα αγόρια, ήταν οι αυλές και οι αλάνες. Μεταξύ των παιχνιδιών που έπαιζαν ήταν και τα γνωστά σε εμάς: κρυφτό, κυνηγητό, τυφλόμυγα αλλά και παιχνίδια όπως 16άρα, τσιλίκι, γουρούνα, μήλο. Τα αγόρια ακόμη έπαιζαν με μεγάλα ξύλινα κουνιστά άλογα και ξιφομαχία με βέργες. 

Αντίθετα, τα κορίτσια έμεναν κυρίως στο σπίτι και έπαιζαν με τις κούκλες τους, που ονομάζονταν νέννος ή νιννί και ήταν φτιαγμένες από κερί, πηλό ή γύψο.  Στα κορίτσια άρεσε να αναπαριστούν σημαντικά κοινωνικά γεγονότα όπως η βάπτιση και ο γάμος όπως επίσης να μιμούνται τις εργασίες που έκανε η μητέρα τους στο σπίτι. 

Υπήρχαν επίσης παιχνίδια με μπάλες (σφαίρες) που τις έφτιαχναν από πανιά καθώς και παιχνίδια μελωδικά που είχαν σχέση με δραστηριότητες όπως ο θερισμός και το όργωμα.

Παναγιώτα Κ. (Ε1΄)

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο: Οι σωματικές τιμωρίες των μαθητών

Στο Βυζάντιο οι δάσκαλοι συχνά τιμωρούσαν τους μαθητές τους ασκώντας σωματική βία. Οι τιμωρίες ήταν κάτι το συνηθισμένο. Χρησιμοποιούσαν ράβδο και μαστίγιο για τους μαθητές που δε διάβαζαν και δεν ήταν προσεχτικοί. Με τις σωματικές τιμωρίες συμφωνούσαν όλοι, δάσκαλοι και γονείς. Ο σπουδαίος δάσκαλος του Βυζαντίου Μιχαήλ Ψελλός έλεγε ότι το λίγο ξύλο κάνει καλό στη μάθηση. Οι Βυζαντινοί  έλεγαν ότι ¨ο μη δαρείς ου παιδεύεται¨ δηλαδή όποιος δε φάει ξύλο δε θα μάθει γράμματα. 

Υπάρχουν και περιγραφές για μαθητή που φοβάται και τρέμει μπροστά στο δάσκαλό του που κρατάει μαστίγιο. Άλλη περιγραφή μιλάει για μαθητή που το σώμα του είχε πρηστεί από το πολύ ξύλο που έφαγε με μαστίγιο. Ξύλο έτρωγαν από τους δασκάλους τους ακόμη και τα παιδιά των αυτοκρατόρων. Ο γιος του Μεγάλου Θεοδοσίου, ο Αρκάδιος, είχε σημάδια στο σώμα του που του τα είχε κάνει ο δάσκαλός του για κάποιο λάθος του. 

Βικτώρια Κ. (Ε1΄)

Η γυναίκα στο Βυζάντιο: Η προίκα

Όταν γεννιόταν ένα κορίτσι σε μια φτωχιά οικογένεια, οι γονείς του δεν χαίρονταν, γιατί για να παντρευτεί υπήρχε η υποχρέωση της προίκας. Αν οι γονείς δεν είχαν να δώσουν προίκα το κορίτσι δεν μπορούσε να παντρευτεί και κλεινόταν σε μοναστήρι. 

Την προίκα την έδιναν με σκοπό την φροντίδα των παιδιών. Αν τύχαινε και πέθαινε η μητέρα η προίκα δεν ανήκε στον άντρα της αλλά στα παιδιά. Εάν η γυναίκα χήρευε γινόταν αυτή διαχειριστής της περιουσίας του άντρα της και αρχηγός της οικογένειας αρκεί να μην ξαναπαντρεύονταν. Ο άντρας είχε δικαίωμα να διαχειρίζεται την προίκα της γυναίκας του, δεν μπορούσε όπως να την πουλήσει ή να την ξοδέψει εντελώς. Επίσης η γυναίκα μπορούσε να καταφύγει στο δικαστήριο αν πίστευε ότι ο άντρας της δεν διαχειρίζονταν σωστά την προίκα της.
Η προίκα ονομάζονταν γαμβρίκι και περιελάμβανε χρήματα, σπίτια, ρούχα, οικιακά σκεύη κ.ά. Εάν για να γίνει ένας γάμος βοηθούσε και μια προξενήτρα έπαιρνε και αυτή ποσοστό από τη προίκα. 


Δείτε παρακάτω ένα απόσπασμα από συμβόλαιο προίκας  όπως αναφέρεται στο βιβλίο ¨Βυζαντινόν βίος και πολιτισμός¨ του Φαίδωνα Κουκουλέ.

¨Στο όνομα του Ιησού Χριστού... εγώ ο κυρ Αλέξιος Κούζης, μπροστά στο Θεό και στον κυρ Ευγένιο, στον κυρ Ευστράτιο και στον κυρ Ορέστη τους καλούς μου γείτονες, δίνω το γαμβρίκι (προίκα) στον κυρ Μιχάλη Δούκα, που πρόκειται να γίνει παιδί μου, 40 χρυσά κωνσταντινάτα μετρητά, το σπίτι στα Ψαμμάθια, κιλίμια 4 και χράμια 6, που ύφανε η νύφη και η κόρη μου Χρυσάντζα, ρούχα για το σπίτι, κοσμήματα, έπιπλα και όλα τα τζουμπλέκια (σκεύη) και την ευχή μου να ζήσουνε, να κάμουνε παιδιά, να ευτυχήσουνε... 

Αγγελική Μ., Ανθούλα Κ. (Ε1΄)

Η γυναίκα στο Βυζάντιο: Η ζωή στο σπίτι

Το πιο πολύ καιρό οι γυναίκες έμεναν κλεισμένες στο σπίτι. Έβγαιναν από αυτό μόνο για να πάνε στην εκκλησία, σε κάποια επίσκεψη, σε πανηγύρι, στα λουτρά. Δεν έβγαιναν μόνες τους αλλά πάντοτε συνοδεύονταν. Όταν έβγαιναν έπρεπε να φορούν πέπλο ώστε να μην φαίνονται. Αυτό ίσχυε ακόμη και για την αυτοκράτειρα. 

Οι γυναίκες δεν κάθονταν στο ίδιο δωμάτιο με τους άνδρες εκτός και αν ήταν πρόσωπα της οικογένειας (πατέρας, άντρας, αδέλφια). Συχνά η γυναίκα έτρωγε μόνη της σε άλλο δωμάτιο. Επίσης υπήρχαν ξεχωριστά δωμάτια (γυναικωνίτες) για να περνούν εκεί οι γυναίκες τη μέρα τους. Από τον 11ο αιώνα ο γυναικωνίτης άρχισε να καταργείται.

Δέσποινα, Κ., Δήμητρα Κ., Ρωμανός Κ. (Ε1΄)

Το παιδί στο Βυζάντιο: Τα πρώτα χρόνια των παιδιών

Στα βυζαντινά χρόνια όταν γεννιόταν ένα αγόρι χαίρονταν πολύ και έκαναν γλέντια. Αντίθετα, όταν γεννιόταν ένα κορίτσι δεν έδιναν ιδιαίτερη σημασία. Τα βρέφη μόλις γεννιόνταν τα έπλενε η μαμή και τα φάσκιωνε δηλαδή τα τύλιγε με φαρδιά κομμάτια υφάσματος (φασκιά). Αυτή η συνήθεια συνεχίζονταν για 2 με 3 μήνες. Τα μωρά τα βάφτιζαν την πρώτη εβδομάδα που γεννιόνταν. Εκτός από το όνομα που έπαιρναν τους έδιναν και το όνομα του πατέρα σε γενική πτώση, π.χ. Βάρδας του Γληνού. Τα βρέφη κοιμόντουσαν σε κούνιες (λίκνα). Στα πρώτα χρόνια ζωής των παιδιών τα φρόντιζαν οι μητέρες ή στις πλουσιότερες οικογένειες κάποια νταντά (τροφός). 

Ανθούλα Κ., Μαρίνα Κρ., Άννα Κ. (Ε1΄)